De coalitie stevent af op een groot conflict over de belasting op vermogen (box 3). Uit stukken van het ministerie van Financiën die in handen van de NOS zijn, blijkt dat snelle invoering van de vermogenswinstbelasting toch nog een optie is.
De VVD is vastbesloten om zo'n belasting nog voor het einde van het jaar voor aandelen in te voeren, maar coalitiegenoten CDA en D66 zien dat niet zitten.
Verschil tussen vermogenswinstbelasting en vermogensaanwasbelasting
De discussie rond box 3 gaat over een fundamenteel verschil in belastingheffing.
Met een vermogensaanwasbelasting moet elk jaar worden betaald over de winst die is gemaakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Nadeel is dat mensen dan jaarlijks belasting moeten betalen over geld dat ze nog niet in handen hebben.
Daarom kiezen tegenstanders voor een volledige vermogenswinstbelasting, waarbij alleen belasting wordt betaald op het moment dat aandelen of cryptomunten worden verkocht. Nadeel van die methode is dat belastingbetalers de verkoop kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.
Met de nog geheime stukken in de hand was minister Heinen van Financiën (VVD) de afgelopen weken een heel eind op weg om met JA21 en SGP een begrotingsdeal te sluiten. Ook deze partijen willen voor aandelen vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting invoeren, wat betekent dat de schatkist de komende jaren miljarden minder binnenkrijgt.
Bij een volledige vermogenswinstbelasting komt er in totaal tussen de 11 en 25 miljard euro minder binnen. Dat komt onder meer doordat de belasting pas wordt geïnd als bijvoorbeeld aandelen worden verkocht.
Heinen werd teruggefloten door D66 en CDA. Zij zien geen politiek draagvlak om miljarden voor vermogenden vrij te maken terwijl er wordt bezuinigd op de sociale zekerheid. De twee partijen willen de steun van oppositiepartij Pro niet verliezen, die in de onderhandelingen als eis stelt dat de belasting op vermogens juist moet worden verhoogd.
De spanning in de begrotingsonderhandelingen tussen D66, VVD en CDA liep hierdoor hoog op. De partijen konden het niet eens worden en besloten uiteindelijk het onderwerp box 3 te parkeren.
Verschillende lezingen
De coalitiepartijen hebben verschillende lezingen van wat er nu precies is afgesproken. Enerzijds is te horen dat een besluit erover is geparkeerd, maar minister Heinen zei vandaag alsnog versneld de vermogenswinstbelasting te willen invoeren: "Het kan" en "Ik ben er wel al uit", zei hij bij de ministerraad. D66-staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) moet de hervormingen rond box 3 doorvoeren.
De afgelopen jaren zeiden opeenvolgende bewindslieden dat het niet mogelijk was om op korte termijn de vermogenswinstbelasting in te voeren, maar volgens inschattingen van ambtenaren van Financiën zou het in theorie dus toch kunnen. De Eerste en Tweede Kamer moeten dan wel voor het einde van het jaar instemmen met dit plan, is in de stukken te lezen.
Ambtenaren waarschuwen ook voor nadelen: de Belastingdienst kan bijvoorbeeld in het eerste jaar, maar mogelijk langer, de belastingaangiftes nauwelijks controleren omdat de systemen nog niet op orde zijn.
JA21 voert intussen de druk op het kabinet op. De partij wil alleen nog een begrotingsdeal sluiten als de vermogensbelasting op korte termijn wordt ingevoerd. "Wat ons betreft is vermogensaanwas een gepasseerd station", zegt JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen. "Het is een fundamenteel oneerlijk systeem."
Box 3 is hoofdpijndossier
Box 3 is een hoofdpijndossier voor de politiek, sinds de Hoge Raad eind 2021 een streep zette door de manier waarop de Belastingdienst de hoogte van de belasting berekende.
Daarom is er op dit moment een tijdelijk systeem, dat vooral voor mensen met hoge rendementen voordelig is. De schatkist krijgt daardoor nu al jaarlijks zeker 2,4 miljard euro minder binnen.
Er is een politieke meerderheid voor de invoering van een vermogenswinstbelasting, alleen was dat volgens opeenvolgende bewindslieden dus niet op korte termijn mogelijk. De afgelopen jaren discussieerde de politiek daarom over de vraag: wat doe je in de tussentijd?
De Tweede Kamer stemde met tegenzin in met de invoering van een tijdelijk compromis: over het rendement op spaargeld en beleggingen betaal je elk jaar belasting (vermogensaanwasbelasting), terwijl je op een tweede woning of aandelen in startende ondernemingen pas bij verkoop afrekent.
CDA en VVD stemden in de Tweede Kamer ook voor dit plan, maar kregen na een storm van kritiek uit de achterban grote twijfels. In de Eerste Kamer steunen ze het voorstel niet meer en is nu een meerderheid uit zicht.
FNV: redelijk bizar
Coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het over één ding wel eens: dat de vakbonden en werkgevers betrokken moeten worden in het probleem rond box 3. Het idee is dat er dan in één keer een grote deal gesloten kan worden over box 3 en de sociale zekerheid, maar de bonden en werkgevers zeggen nog van niets te weten.
Werkgeversorganisatie VNO-NCW zegt verrast te zijn. Vakbond FNV noemt het "redelijk bizar" dat het kabinet hiervoor naar de polder wijst. "Het is aan het kabinet om dit verder uit te werken", zegt een woordvoerder. "Voor ons is daarbij één ding helder: die begroting mag niet ten koste gaan van de sociale zekerheid. Dat zullen we niet accepteren."
Oppositiepartij Pro eist dat de ambtelijke stukken over box 3 zo snel mogelijk openbaar worden. Tijdens de wetsbehandeling is gezegd dat een volledige vermogenswinstbelasting "meerdere jaren zou duren, het jaar 2032 werd genoemd", zegt de partij. Pro benadrukt dat de Kamer goed en volledig geïnformeerd moet worden en wil daarom voor dinsdag de ambtelijke stukken zien.